Miejscowość Urle wywodzi swoją historię od uroczyska Orle, wymienianego wraz z innymi uroczyskami Puszczy Kamienieckiej w lustracji z 1569 r. Mapa Puszczy Kamienieckiej opracowana przez L. Herz’a w 1979 r. identyfikuje Urle z dawnym uroczyskiem Orle. Osada powstawała powoli. Lustracja z 1660 r. podaje, że w tym czasie było tu tylko 7 osad (domostw), a „Słownik Królestwa Polskiego…” mówi, że w drugiej połowie XIX w. wieś Urle należąca do powiatu radzymińskiego, Gminy i parafii Jadów, liczyła 60 mieszkańców rozlokowanych na obszarze 211 mr włościańskich. W 1821 r. Urle wraz z innymi dobrami jadowskim stały się własnością Zamoyskich.

Losy Urli toczyły się podobnie do losów innych miejscowości Gminy do czasu zbudowania linii kolei żelaznej łączącej Warszawę z Petersburgiem. Fakt ten, który miał miejsce na chwilę przed wybuchem powstania styczniowego (1863), okazał się bardzo ważny dla rozwoju Urli, bo m.in. przez tą miejscowość poprowadzono nitkę torów.

Odkrycie wyjątkowych walorów tutejszego klimatu przypisuje się wojskowym lekarzom stacjonującego w Jadowie carskiego garnizonu, pozostawionego tu po powstaniu. Carscy oficerowie i ich goście korzystali z każdej możliwości przebywania w Urlach.

Mała leśna osada skupiała na sobie coraz większe zainteresowanie. Do Urli sprowadzali się nowi mieszkańcy. Dzierżawiąc lub kupując ziemię od Zamoyskich budowali domy. W pierwszych latach XX w. Urle zaczęły nabierać cech miejscowości letniskowej. Zamoyscy także inwestowali w rozwój tej miejscowości budując wille i domy letnie. Znane pośród przedstawicieli stołecznej elity były polowania organizowane prze hr Kurnatowskiego, zięcia Andrzeja Zamoyskiego. Bywali na nich m.in. i Rydz-Śmigły i prezydent Mościcki.

Przed każdym letnim sezonem w warszawskich operetkach ukazywały się ogłoszenia oferujące odpoczynek w Urlach.

W „Przewodniku po uzdrowiskach i letniskach polskich” pod red. Cz. Rokickiego (Warszawa 1928 r.) znajduje się informacja: „Urle, Letnisko. Wieś w powiecie radzymińskim, woj. warszawskiem. Od Jadowa o 3 km, od Warszawy o 49 km. Leży śród pięknych lasów, należących do sąsiednich dóbr, nad Liwcem. Powietrze czyste, niezbyt sucho. Posiada wiele dworków i domków dla letników oraz 17 pensjonatów. Przystanek kolejowy na miejscu, na odcinku Warszawa-Białystok. Poczta Urle. Lekarz dr Ludwik Wiśniewski w Jadowie. Apteka w Jadowie, latem filia w Urlach. Lasy rozpościerają się do samej wsi. Naturalne duże plaże nad Liwcem, doskonałym do kąpieli. Boisko tenisowe. Klub Urlański z kasynem i czytelnią. Zabawy taneczne Klubu Kawiarnia z dancingiem. Pensjonat 7-13 zł …”.

Ówcześni mieszkańcy wspólnie kreowali pozytywny obraz Urli. Ujednolicili drewnianą zabudowę wsi wypracowując lokalny styl, którego charakterystyczną cechą były dwu- lub czterodziałowe domy z oszklonymi lub otwartymi werandami.

Urle stały się modnym letniskiem, a o dynamice rozwoju tej miejscowości świadczyć może fakt, że w 1999 r. Urząd Gminy zarejestrował opłaty klimatyczne od 17000 letników, którzy reprezentowali stołeczne elity: lekarzy, adwokatów, fabrykantów, kupców, aktorów i urzędników państwowych.

Wybuch II wojny światowej powstrzymała rozwój Urli, a działania wojenne zniszczyły je w znacznym stopniu. Miejscowość z trudem wydźwignęła się z ruin. Kolejna faza rozwoju Urli przypada na lata 1960-1980. W tym czasie powstają tutaj ośrodki kolonijne i wczasowe. Czas stabilizacji okazał się jednak zbyt krótki. Przemiany, którym uległ nasz kraj w ostatnim dwudziestoleciu negatywnie wpłynęły na rozwój naszej miejscowości.

Autor: Anna Ziółkowska

Materiał został przygotowany na potrzeby Planu Rozwoju Urli.