Miejscowość Urle wywodzi swoją nazwę od uroczyska Orle, wymienianego wraz z innymi uroczyskami Puszczy Kamienieckiej w lustracji dóbr królewskich z 1569 r. Wyraz „orle" prawdopodobnie pochodzi od Jaćwingów, którzy w czasach średniowiecznych zapuszczali się w te dzikie ostępy. „Orle" w języku Jaćwingów oznacza miejsce podmokłe, zabagnione. Mapa Puszczy Kamienieckiej opracowana przez Lechosława Hertza w 1979 r. (taki rok opracowania tej mapy podany został w artykule przez autora, ale osobiście mam pewne wątpliwości - GD) identyfikuje Urle z dawnym uroczyskiem Orle. Osada powstawała powoli. Lustracja dóbr królewskich z 1660 r. podaje, że w tym czasie było tu tylko 7 osad (domostw), a „Słownik Królestwa Polskiego..." mówi, że w drugiej połowie XIX w. wieś Urle należąca do powiatu radzymińskiego, gminy i parafii Jadów, liczyła 60 mieszkańców rozlokowanych na obszarze 211 metrów włościańskich.
Ważniejszą datą jest rok 1821 kiedy to majątek jadowski w skład którego wchodziły też Urle w zamian za twierdzę Zamość otrzymał ordynat hr. Stanisław Zamoyski. Rodzina Zamojskich (ta sama rodzina, ale dla członków urodzonych po 1800 roku powinno używać się pisowni przez „j” a nie „y” przyp. GD) na początku XX wieku dostrzegła potencjał drzemiący w Urlach. Przyjeżdżający tu na wczasy dygnitarze rosyjscy jasno wskazywali, że miejscowość ma przed sobą przyszłość turystyczną, a nie jak to było dotychczas rolniczą.
Urle, które do 1926 roku wchodziły w skład gminy jadowskiej otrzymują prawo utworzenia samodzielnej jednostki administracyjnej z własnym burmistrzem, budżetem i administracją. Już w 1930 roku rozpoczęto starania w celu wybudowania ratusza. Zgodnie z zapisem w dzienniku Genowefy Galanki, nauczycielki w szkole powszechnej w Urlach1 od 1928 roku istnieje we wsi stale działająca szkoła, „Przedtem wkrótce po zakończeniu I Wojny Światowej była tu szkoła o 3 oddziałach. Prowadziła ją pani Szymańska, wkrótce przeniesiono szkołę do Borzym. Tam także była ona krótko i w końcu Urle i Borzymy posyłały dzieci do szkoły w Jadowie." 2
Na początku szkoła mieściła się w budynku letniskowym, tak więc zimą było tam naprawdę zimno, wkrótce szkołę ocieplono, a w 1935 roku dokonano kompleksowego remontu budynku m.in. dobudowano piętro, mieszkania dla nauczycieli i sale lekcyjne. W szkole od 1936 roku istnieje biblioteka w przededniu wojny liczy ona 450 tomów.
W „Przewodniku po uzdrowiskach i letniskach polskich" pod redakcją Cz. Rokickiego z 1928 roku, znajduje się zapis: „Urle, Letnisko. Wieś w powiecie radzymińskim, woj. warszawskim. Od Jadowa o 3 km, od Warszawy o 49 km. Leży śród pięknych lasów, należących do sąsiednich dóbr nad Liwcem. Powietrze czyste, niezbyt sucho. Posiada wiele dworków i domków dla letników oraz 17 pensjonatów. Przystanek kolejowy na miejscu, na odcinku Warszawa-Białystok. Poczta Urle. Lekarz dr Ludwik Wiśniewski w Jadowie. Apteka w Jadowie, latem filia w Urlach. Lasy rozpościerają się do samej wsi. Naturalne duże plaże nad Liwcem, doskonałym do kąpieli. Boisko tenisowe. Klub Urlański z kasynem i czytelnią. Zabawy taneczne, Klubu, Kawiarnia z dancingiem. Pensjonat 7-13 zł...".3
Od 1927 roku działa w Urlach założone przez wczasowiczów z Warszawy Stowarzyszenie Miłośników Urli. Pierwszym prezesem był Roman Pa-welski; głównym celem SMU było podniesienie atrakcyjności letniska. Ówczesny właściciel majątku urlowskiego hr. Eryk Kurnatowski wspiera bardzo działalność stowarzyszenia, mianuje również specjalnego administratora dla wydzielania i sprzedaży działek letniskowych w Urlach. Sława Urli rośnie z każdym rokiem, wystarczy tylko wspomnieć, że w 1939 roku zarejestrowano w Urlach opłatę klimatyczną od 17.000 wczasowiczów4.
Pomyślny rozwój Urli przerywa wybuch II wojny światowej, 4 września 1939 roku Niemcy dokonali pierwszego bombardowania Urli, na stacji PKP byli zabici i ranni5.
Lata wojny byty dla Urli tak jak dla całego kraju ciężkie. Można tylko być wdzięcznym za to, że w czasie okupacji nie było w Urlach łapanek ani nie rozstrzeliwano mieszkańców. Już 15 września wojska niemieckie zajęły szkołę i spaliły całą bibliotekę szkolną. Nauka w latach okupacji odbywa się z przerwami, kultura tylko ta, którą zainteresowani są Niemcy. Pod datą 18X1942 r„ w dzienniku pani Paśkudzkiej znajdujemy taki zapis: „Szkołę zajmuje gestapo. Dookoła szkoły biało - to kartki z porwanych książek. Wściekli są ci ludzie. Wszyscy ich z daleka omijają. Droga zamarła, nikt na niej się nie porusza, ludzie przechodzą nad rzeką, byle by dalej. Globus uwalili do dołu. Ilustrowany „Pan Tadeusz" przybity drewnem do ziemi, mapy zabrali do aut.".6
Na terenie Urli i okolicznych miejscowości prężnie działały w czasie wojny oddziały partyzanckie. Najsławniejsza akcja miała miejsce 27 kwietnia 1944 roku. Tak ją opisuje w swoich pamiętnikach Jan Gabryl: „W kilkanaście dni później, 27 kwietnia 1944 roku, żołnierze Szarych Szeregów batalionu „Parasol", wysadzili pociąg wojskowy zdążający na wschód z transportem żołnierzy i z bronią. Zginęło wtedy wielu Niemców, przerwa w ruchu pociągów trwała ponad 12 godzin. Rozbite wagony kolejowe jeszcze przez trzy lata leżały obok nasypu kolejowego między wsią Dębe a Szewnicą. W akcji brały również udział miejscowe oddziały Ak i Bch.7
W sierpniu 1944 roku do Urli docierają wojska radzieckie. Rok 1945 to rok wielkich zmian, we wsi słyszy się różnojęzyczną mowę, w szkole zakwaterowano żołnierzy wielu narodowości m.in. Francuzów, Anglików, Jugosłowian, Greków, Włochów są też oczywiście Rosjanie.
Autor: RAFAŁ ROZPARA
Tekst ukazał się w „Łączniku Mazowieckim” Nr 22 (345) z 13-26.11.2006 r.
1 Dziennik w rękopisie. Znajduje się w Bibliotece
Publicznej w Urlach.
2 Ibid., pisownia za tekstem oryginalnym.
3 Rokicki Cz. Przewodnik po uzdrowiskach i letniskach polskich, Warszawa 1928.
4 Marjański St. Zebrane materiały o historii i dziejach..., Urle 1989, s. 21.
5 Karczewski M. Czy można zapomnieć, Warszawa 1969, s. 260.
6 Dziennik w rękopisie. Znajduje się w Bibliotece Publicznej w Urlach, s. 7.
7 Gabryl J. Pamiętniki, Rękopis w zbiorach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Radzyminie.
Komentarze (1)
Napisz komentarz
Treść komentarza powinna być związana z tematem artykułu.
Komentarze naruszające netykietę będą usuwane.
Komentarze promujące własne np. strony, produkty itp. będą usuwane.
*Odśwież* swoją przeglądarkę by dokonać zmiany kodu przed użyciem przycisku 'wyślij'.
Start 
Urle i Okolice 
Komentarze (1)